eksangvinotransfuzija

EKSANGVINOTRANSFUZIJA

U novorođenačkom periodu anemija se javlja usled nepodudarnosti krvnih grupa majke i bebe. Nepodudarnost se može javiti u ABO ili Rh sistemu. Na osnovu prisustva ili odsustva određenih belančevina na površini crvenih krvnih zrnaca, ljudi mogu da imaju četiri krvne grupe u ABO sistemu ( A, B, AB i O) i dve grupe u Rh sistemu (Rh+ i Rh-), mada su kasnije otkrivene i druge podgrupe.

Zbog nepodudarnosti u krvnim grupama, pored teške anemija, mogu se javiti i povišene vrednosti bilirubina (novorođenačka žutica) koje mogu da ugroze život i zdravlje novorođene bebe.

Rh negativne majke imaju u krvi antitela na belančevinu Rh faktor jer ga ne prepoznaju kao sopstvenu strukturu. Takođe majke sa nultom krvnom grupom poseduju antitela protiv belančevina A i B. Zbog toga se kod majki sa nultom krvnom grupom i Rh negativnih majki uvek određuje krvna grupa deteta odmah nakon rođenja u porodilištu. Takođe se određuju vrednosti hemoglobina tj. radi se kompletna krvna slika i određuje se vrednosti nilirubina. Međutim, antitela koja ima Rh negativna ili nulta majka prolaze kroz posteljicu krajem trudnoće i vezuju odgovarajuće antigene na crvenim krvnim zrncima Rh pozitivnog, odnosno A, B ili AB ploda, tako da izazivaju njihovo razaranje (hemolizu) još pre rođenja deteta. Kao posledica toga, javlja se smanjen broj crvenih krvnih zrnaca (anemija) i povišena koncentracija bilirubina, koja može da ugrozi život fetusa ili tek rođenje bebe. Ukoliko se nakon rođenja javi jaka žutica i anemija, neophodna je hitna intervencija jer visoke vrenosti bilirubina mogu izazvati trajno oštećenje mozga jer se bilirubin nakuplja u bazalnim jedrima mozfa (kernikterus). Jedna od tih mera je i eksangvinotransfuzija. To je metoda kojom se spasava život i zdravlje bebe tako što se krv novorođenčeta koja sadrži majčina antitela zamenjuje krvlju davaoca odgovarajuće krvne grupe koja ne sadrži ta antitela.

Eksangvinotransfuzija je u narodu poznata kao „zamena krvi“ novorođenčeta. Metoda se sastoji u tome što se male količine detetove krvi pune bilirubina oduzimaju i odmah zatim jednake količine krvi davaoca daju, transfundiraju novorođenčetu. Obavlja se kroz kateter koji se plasira najčešće u pupčanu venu u ciklusima najčešće po 5 do 20ml gde svaki traje nekoliko minuta.

Tehniku je originalno izveo Alexander S. Wiener, ubrzo nakon otkrića Rh faktora, 1940. godine. I samo 20ak godina od epohalnog otkrića Rh faktora po prvi put u istoriji čovečanstva, prof Velisavljev je radio isto što i Aleksandar Wiener.

Naime 1961. U Novom Sadu na Ginekološko akušerskoj Klinici po prvi put u Vojvodini radi zamenu krvi novorođenčetu. Prof Velisavljev je uradio prvu eksangvinotransfuziju u Vojvodini kod novorođenčeta sa teškom žuticom.

To novorođenče je danas uspešni doktor nauka iz oblasti matematike u Sjedinjenim Američkim Državama. Naslednici prof Velisavljeva sećaju se i danas mnogobrojnih noći kada su zajedno sa ocem morali vikendima da se vraćaju za Novi Sad jer je nekoj tek rođenoj bebi bilo neophodno da se hitno zameni krv. Jedno, ne kratko vreme, bio je jedini pedijatar koji je radio eksangvinotransfuziju u Vojvodini. Nakon toga je obučavao mlade lekare koji su uz njegovo mentorstvo radili i usvojili ovu metodu. Na taj način je spaseno hiljade novorođenčadi od teških posledica koje su mogle da ugroze njihobe živote.

Danas je eksangvinotransfuzija postala rutinska metoda u neonatološkoj praksi ali ni posle 58 godina od prve eksangvinotransfuzije kod novorođenčeta u Vojvodini ne treba da zaboravimo prof Velisavljeva koji je bio pionir u ovoj oblasti medicine.