Bulimija i Anoreksija

BULIMIJA I ANOREKSIJA

Pitanja – bulimija i anoreksija

  1. Šta je anoreksija i da li se ona smatra bolešću?
  2. Kako se ispoljava?
  3. Da li se najčešće javlja u adolescenciji i zašto?
  4. Koga više pogađa, dečake ili devojčice?
  5. Da li je u vezi sa određenim psihološkim profilom i karakterom osobe?
  6. Koliko je prisutna u Srbiji?
  7. Kako prepoznati anoreksiju?
  8. Šta su najčešći okidači? Da li je stroge dijete mogu izazvati
  9. Kako se poremećaj odražava na zdravlje i koji su sve mogući zdravstveni rizici i komplikacije? Da li su česte i neke psihičke bolesti, kao uzrok ili posledica?
  10. Kako se sprovodi lečenje?
  11. Kolika je uspešnost izlečenja?
  12. Koja su neka opšta pravila i uputstva što se tiče ishrane i načina života koji osobe obolele od anoreksije moraju da usvoje?
  13. Ista ova pitanja i za bulimiju, plus napraviti razliku između bulimije i anoreksije
  14. Da li su anoreksija i bulimija jedini poremećaji u ishrani kao posledica straha od gojenja?

Uvod

Definicija i glavne karakteristike

Bulimia i anoreksija nervosa su poremećaji vezani za uzimanju hrane koji se opisuju još u srednjovekovnim spisima. Iako su anoreksija i bulimija vrlo slični poremećaji osobe sa anoreksijom često su pothranjene, dok one koje boluju od bulimije mogu imati normalnu ili prekomernu težinu. Važno je napomenuti da postoje posebni poremećaji ishrane koji ne pripadaju ni anoreksiji ni bulimiji. Osobe koje boluju od anoreksije često osećaju intenzivni strah od debljanja, imaju iskrivljenu sliku o svojoj težini ili obliku tela te se odlučuju na ograničavanje unosa hrane, gladovanje ili preterano vežbanje. U ovakvim slučajevima i mala količina hrane postaje opsesija, stoga se unos kalorija ograničava na minimum. U slučaju bulimije osobe unose velike količine hrane odjednom i to obično u tajnosti dok ne dođe do prejedanja, nakon čega obično sledi povraćanje>. Bez obzira na različitost ,oba poremećaja vode postepeno ka fizičkom i emocionalnom iscrpljivanju. U poslednje vreme sve više se govori o različitim poremećajima ishrane koji se javljaju kod tinejdžera sa hroničnim bolestima (astma, dijabetes, hronične crevne bolesti i slično) pa čak i kod vegetarijanaca.

Faktori nastanka

Faktori koji doprinose nastanku anoreksije i bulimije mogu biti kulturološki ( običaji, navike, obrazovanje, tradicija i slično) i biološki (genetska predispozicija, disfunkcija neurotransmitera, hormonska disregulacija, metabolički i gastrointestinalni poremećaji) . Poznato je da se anoreksija i gojaznost češće javljaju u nekim porodicama, da hipotalamično-pituitarne abnormalnosti mogu biti uzrok poremećaja ishrane ali se ipak smatra da je društveni pritisak (reklamiranje programa za smanjenje težine, reklamiranje mladih anoreksičnih modela, reklamiranje nezdrave hrane, zadirkivanje ili mučenje od strane svojih vršnjaka s mišlju da su ružne ili debele bez obzira na stvarni fizički izgled i sl. ) najznačajniji među svim uzrocima poremećaja ishrane. Život u ekonomski razvijenim zemljama predstavlja veći rizik za pojavu poremećaja u uzimanju hrane u stvari, oni u siromašnijim ekonomskim grupama mogu biti više izloženi riziku od bulimije. Život u gradu predstavlja rizik za bulimiju, ali ne i za anoreksiju.

Diferencijalna dijagnoza

Mnogi drugi poremećaji, medicinski i/ili psihološki mogu biti uzrok gubitka težine i/ili nemogućnosti održanja na koje treba misliti pregledu dece, za koje se sumnja da su obolele od poremećaja ishrane. Pa tako u grupi psihijatrijskih bolesti to su: depresija, afektivni poremećaji, opsesivno-kompulzivni poremećaj psihosomatske bolesti, shizofrenija. Među drugim medicinskim uzrocima koji dovode do anoreksije su: maligne bolesti, bolesti digestivnog trakta, tumori mozga, hipertireoidizam, infekcije, metaboličke bolesti i sl.

Najčešći poremećaji ishrane

Anoreksija

Anoreksija je sindrom koji se najčešće javlja sa pojavom puberteta, ili kod mlađih adolescentkinja (14-18 godina) mada se može javiti i kasnije a karaktereše je:

  • Gubitak telesne težine koja je nekih 15% niža od očekvane za uzrast, što podrazumeva da svesno odbija da održava težinu minimalno iznad normale;
  • Intezivni strah od dobijanja u težini, čak i kad je težina ispod normale;
  • Poremećaj u načinu na koji osoba doživljava svoju telesnu težinu ili sopstveno telo;
  • Odsustvo menstruacije najmanje tri meseca za redom kada bi se inače i ciklus očekivao
  • učestalo proveravanje telesne težine,
  • kontrolisanje nutritivnih i kalorijskih vrednosti namirnica,
  • izbjegavanja određenih namirnica kao što su meso, pšenica, itd.,

Smatra se da je ova bolest simptom psiholoških problema, da često može biti način da devojčice manipulišu roditeljima, ali i način da pokažu da ih nešto ozbiljno muči. Nije poznato šta izaziva ovu bolest, ali neki teoretičari tvrde da je ona posledica podsvesnog straha od sazrevanja. Takođe se misli da su specifični poremećaji ličnosti povezani sa poremećajima uzimanja hrane: beg od stvarnosti kod anoreksije, granični slučajevi kod bulimije te narcizam i kod anoreksije i kod bulimije. Međutim te se osobine mogu naći kod bilo kojeg poremećaja u uzimanju hrane.

Statistike pokazuju da je u razvijenim zemljama jedna od sto devojčica anoreksična. Kod dečaka se bolest javlja mnogo ređe, pogađa tek jednog od dve hiljade mladih momaka. Prema procenama u Srbiji je anoreksična svaka 200. devojčica, ali zabrinjava podatak da je čak 95% mladih devojaka od 13 do 15 godina na dijeti i da želi da bude mršavije.

Početak anoreksije najčešće se vezuje za želju osobe da smrša međutim, postoji puno devojčica koje drže dijetu a nisu anoreksične. Psihičke povrede, potresi, sukobi mogu izazvati ovaj poremećaj a u anamnezi se često nalazi odvajanje, odbacivanje, smrt u porodici, poremećaj polnog razvoja I sl. Najčešće se javlja kod prezaštićene ili zapostavljane dece, kao i kod onih koji ne umeju da ispolje osećanja i strahove.

Početak bolesti je najčešće postepen. Osoba počinje da smanjuje obroke, izbegava hranu, žali se na nadimanje, bolove u stomaku, gubitak apetita. Želja za hranom u početku i dalje postoji ali sa neuzimanjem hrane, apetit postaje sve manji i manji a unos hrane se svodi isključivo na nešto sa jako malom kalorijskom vrednošću. Kada anoreksija uznapreduje javljaju se telesni i hormonski poremećeji koji dovode do simptoma: suve koža, ispucale, perutave, opuštene, blede, slabe pokretljivosti udova, suvih usta, opstipacije, usporenog pulsa, sniženog krvnog pritiska i temperature, smanjene masti, belančevina i šećera, povišenog holesterola, gubitka menstruacije itd . Smanjuje se interesovanje za društvene aktivnosti, odnosi sa roditeljima, naročito sa majkom koji postaju ispunjeni agresijom i neprijateljstvom.Sniženi su životni dinamizmi i nagonske težnje a agresija koja je blokirana i neispoljena okreće se ka unutra i kreira depresiju. Onaj ko potiskuje agresiju zapravo potiskuje svoju energiju i zaustavlja aktivnost.

Bulimija

Bulimija se javlja kod dece koja odrastaju u haotičnim uslovima, bez prevelike brige i roditeljskog nadzora ili u uslovima roditeljskog nezadovoljstva detetovim izgledom. Poput anoreksije i bulimija pogađa najviše devojčice u periodu adolescencije, a prvi put se javlja do 18. godine. Bulimija se može javiti i naizmenično sa anoreksijom, što se događa, otprilike, u svakom petom slučaju. Psiholozi tvrde da se, uprkos preklapanju, ova dva poremećaja povezuju sa različitim tipovima ličnosti. Anoreksičari potiskuju svoj porive, dok bulimičari preterano udovoljavaju svojim žudnjama.

Po grubim procenama bulimija zahvata 1% – 3% osoba u opštoj populaciji ili 3%- 9% ženske populacije. Najčešće se javlja kod adolescentkinja i mladih žena, odnosno minimum 90% obolelih čini ženska populacija.

Dijagnoza bulimije se postavlja ako postoje najmanje dve bulimične epizode nedeljno u trajanju od tri meseca tokom kojih osoba sama izaziva povraćanje ili uzima lekove da bi izbacila hranu ili tečnost.

Bulimiju karakterišu epizode prejedanja:

- koje se ponavljaju u kratkim vremenskim razmacima, najčešće u toku dva sata

-tokom kojih količina unete hrane je veća od količine, koja se inače pojede u sličnom vremenskom razmaku i pod sličnim okolnostima.

- koje najčešće podrazumevaju unos velike količine „praznih” kalorija (velike količine hleba, testa, peciva, kolača, keksa),

- koje dovode do gubitka kontrole tj. nemogućnost prestanka.

Bulimične epizode mogu dovesti i do retencije vode i pojave otoka ili do gubitka tečnosti i smanjenja kalijuma sa posledičnom slabošću ili poremećajem srčanog ritma pa čak i do smrtnog ishoda .Akutni gastritis pa čak i ruptura jednjaka, mogu biti posledica prisilnog povraćanja. Zloupotreba alkohola i lekova je češća kod osoba sa bulimijom nego u opštoj populaciji ili u anoreksičnih pacijenata. Također je zabeleženo da velik broj tinejdžerki puši u uverenju da pušenje pomaže protiv debljanja.

Prognoza i lečenje

Prognoza poremećaja zavisi od uzroka i težine sukoba koji leže u pozadini ispoljenih simptoma, kao i od spremnosti osobe da se leči. Poremećaj može duže trajati u blažem obliku. Obično se pomoć traži tek kada je gubitak telesne težine veliki i kada su upadljive psihičke promene. Pre početka lečenja vrlo je važno informirati roditelje i pacijenta o ozbiljnim posledicama ovakvog stanja, o važnosti započinjanja što ranijeg lečenja kao i činjenici da je lečenje dugotrajan proces.

Pacijenti sa umereno teškim i teškim oblikom anoreksije najčešće zahtevaju hospitalno lečenje dok oni sa bulimijom retko trebaju biti hospitalizovani osim ako ciklus prekomernog uzimanja hrane i namernog izbacivanja nije doveo do anoreksije. Lečenje podrazumeva multidisciplinarni timski pristup koji podrazumeva: psihotretman, simptomatsku terapiju nastalih poremećaja uz posebno koncipiranu ishranu sa ciljem povećanja težine. Budući da porodica ima ključnu ulogu u poremećajima vezanim za uzimanje hrane, jedan od prvih koraka u lečenju pacijenata sa poremećajem ishrane je psihotretman porodice. Primena antidepresiva ima svoje mesto u lečenju poremećaja ishrane ali sa različitim efektom i uspehom.

Nespecificirani poremećaji u uzimanju hrane

Treća kategorija poremećaja u uzimanju hrane su nespecificirani poremećaji, koji se ne mogu definisati niti kao anoreksija niti kao bulimija. Ta kategorija uključuje prerano uzimanje hrane bez izbacivanja, retke epizode preteranog uzimanja i izbacivanja hrane (manje od dva puta nedeljno ili takvo ponašanje koje traje manje od tri meseca), ponovljeno žvakanje i pljuvanje bez gutanja većih količina hrane, ili normalnu težinu u ljudi s anoreksičnim ponašanjem.

Zaključak

Ne postoji jedinstveni uzrok poremećaja vezan za uzimanje hrane. Niz faktora, uključujući kulturološki i genetski, emocionalni, poremećaji ličnosti i drugi mogu dovesti do poremećaja ishrane među kojima je anoreksija i bulimija. Rano prepoznavanje problema, adekvatno lečenje multidisciplinarnim pristupom uz uključivanje porodice doprinosi bržem oporavku i smanivanju učestalosti komplikacija.

Doc dr D. Jojkić Pavkov